Terwijl het onderzoek naar het dodelijke geweld in Overasselt doorgaat: hoe verloopt zo’n grote strafzaak?

In verschillende media wordt daarnaast gespeculeerd over een mogelijk verband met de voortvluchtige Jos Leijdekkers, beter bekend als Bolle Jos. Dit mogelijke verband is, voor zover publiekelijk bekend, niet officieel bevestigd. Een zaak als deze leidt begrijpelijkerwijs tot veel media-aandacht en speculatie. Daardoor kan al snel het beeld ontstaan dat duidelijk is wat er is gebeurd en wie daarvoor verantwoordelijk is. Een aanhouding of ernstige verdenking is echter nog geen veroordeling. Waarschijnlijk kent u het bekende uitgangspunt wel: een verdachte wordt voor onschuldig gehouden totdat zijn of haar schuld is bewezen.

Het onderzoek is nog in volle gang en wij kennen het strafdossier niet. Wij gaan daarom niet inhoudelijk op de strafzaak in. De strafzaak in Overasselt roept wel een interessante juridische vraag op: hoe verloopt een onderzoek wanneer tientallen mensen tegelijk worden verdacht van betrokkenheid bij hetzelfde geweldsincident? Hoe dat werkt, leggen wij in dit artikel uit.

Na de aanhoudingen begint het onderzoek

Een aanhouding is vaak pas het begin van een strafrechtelijk onderzoek. De politie probeert vervolgens te achterhalen wat er precies is gebeurd en welke rol iedere verdachte daarbij mogelijk heeft gehad.

In een zaak als deze worden veel verschillende informatiebronnen onderzocht. Denk aan camerabeelden, telefoons, onderlinge communicatie, locatiegegevens, voertuigen, aangetroffen wapens, verklaringen van verdachten en getuigen en sporen op de verschillende plaatsen delict. Al deze informatie moet worden verzameld, onderzocht en met elkaar in verband worden gebracht.

Dat is bij tientallen verdachten een omvangrijke puzzel. Een verdachte kan op camerabeelden te zien zijn, maar daarmee staat nog niet vast wat deze persoon wist of heeft gedaan. Ook de aanwezigheid op een bepaalde locatie of contact met een medeverdachte zegt op zichzelf niet altijd voldoende. Het bewijs moet daarom in samenhang worden beoordeeld.

Tijdens het onderzoek kan de verdenking tegen een persoon veranderen. Er kan nieuw bewijs worden gevonden, maar het kan ook blijken dat iemands betrokkenheid minder groot was dan eerder werd gedacht. Dat verklaart waarom sommige verdachten langer vast blijven zitten en anderen tijdens het onderzoek worden vrijgelaten.

De rol van iedere verdachte staat centraal

Dat de 32 voorgeleide verdachten als groep van dezelfde ernstige feiten worden verdacht, betekent niet dat zij uiteindelijk allemaal voor dezelfde feiten worden vervolgd of veroordeeld.

Voor iedere verdachte moet afzonderlijk worden onderzocht wat hij of zij heeft gedaan. Was iemand betrokken bij de voorbereiding? Wist diegene wat de groep van plan was? Heeft de verdachte een wapen meegenomen of gebruikt? Of heeft iemand vervoer, informatie of andere hulp geregeld?

Daarbij kan de juridische term medeplegen een belangrijke rol spelen. Om iemand als medepleger te kunnen veroordelen, moet sprake zijn van een nauwe en bewuste samenwerking. Een verdachte hoeft niet altijd zelf te hebben geschoten of geweld te hebben gebruikt. Ook iemand die op een andere manier een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan het gezamenlijke plan, kan onder bepaalde omstandigheden als medepleger worden aangemerkt.

Alleen aanwezig zijn of met een groep meelopen, maakt iemand echter niet automatisch tot medepleger. De rechter kijkt onder meer naar de voorbereiding, de onderlinge taakverdeling, de uitvoering en of de verdachte een wezenlijke bijdrage heeft geleverd aan het delict.

Is de bijdrage minder groot, maar heeft iemand wel bewust hulp verleend? Dan kan mogelijk sprake zijn van medeplichtigheid. Het kan ook zijn dat er onvoldoende bewijs bestaat om iemand strafrechtelijk verantwoordelijk te houden.

Juist bij een grote groep verdachten is dit onderscheid belangrijk. Het handelen van de groep mag er niet toe leiden dat de individuele rol van een verdachte uit beeld raakt.

Van verdenking naar vervolging

Terwijl de politie verder onderzoek doet, wordt ook per verdachte bekeken of die langer moet blijven vastzitten. Na een aanhouding kan een verdachte voor onderzoek maximaal negen uur worden vastgehouden; de uren tussen 00.00 en 09.00 uur tellen daarbij niet mee. Daarna kan de verdachte voor maximaal drie dagen in verzekering worden gesteld. Deze termijn kan onder voorwaarden eenmaal met drie dagen worden verlengd.

Wil het Openbaar Ministerie de verdachte daarna nog langer vasthouden, dan kan de officier van justitie de rechter-commissaris vragen om bewaring voor maximaal veertien dagen. De rechter-commissaris beoordeelt per verdachte of de verdenking en de wettelijke redenen daarvoor voldoende zijn. Daarom kan de beslissing voor de betrokken verdachten verschillen.

Ondertussen groeit het strafdossier. De verdediging ontvangt de beschikbare processtukken en onderzoekt welk bewijs specifiek tegen de cliënt bestaat. Ook kan een advocaat verzoeken om aanvullend onderzoek, bijvoorbeeld door getuigen te laten horen of bepaalde gegevens nader te laten onderzoeken.

Als het Openbaar Ministerie besluit een verdachte te vervolgen, ontvangt deze uiteindelijk een dagvaarding. Daarin staat voor welke strafbare feiten de verdachte zich bij de rechtbank moet verantwoorden. De feiten op de dagvaarding kunnen verschillen van de verdenkingen waarmee het onderzoek begon.

Wanneer komt de zaak voor de rechter?

Bij een omvangrijke strafzaak kan het lang duren voordat de inhoudelijke behandeling begint. Voor die tijd kunnen een of meerdere voorbereidende zittingen plaatsvinden. Deze worden ook wel pro-formazittingen genoemd.

Tijdens zo’n zitting bespreekt de rechtbank onder meer de stand van het onderzoek, het voorarrest en eventuele verzoeken van de verdediging. De rechtbank beoordeelt dan meestal nog niet of een verdachte schuldig is.

Pas tijdens de inhoudelijke behandeling worden het dossier en de verdenkingen uitgebreid besproken. Het Openbaar Ministerie vertelt welke feiten het bewezen acht en welke straf het passend vindt. De verdediging krijgt vervolgens de gelegenheid daarop te reageren en de belangen van de verdachte naar voren te brengen. Tot slot doet de rechtbank uitspraak.

Bij iedere verdachte beoordeelt de rechtbank afzonderlijk welke feiten wettig en overtuigend bewezen zijn. Een gezamenlijke verdenking betekent dus niet automatisch dat iedereen wordt veroordeeld. Als de feiten bewezen zijn, bepaalt de rechtbank per verdachte welke straf passend is. Daarbij kijkt zij ook naar de persoonlijke omstandigheden van die verdachte.

Verdacht in een omvangrijke strafzaak?

In een zaak met zoveel aanhoudingen is het belangrijk dat de individuele positie van iedere verdachte zorgvuldig wordt onderzocht.

Een strafrechtadvocaat controleert welk bewijs specifiek tegen de cliënt bestaat, beoordeelt of het voorarrest terecht is en kan verzoeken om aanvullend onderzoek. Daarnaast legt de advocaat duidelijk uit wat de verdenking inhoudt en welke vervolgstappen de verdachte kan verwachten.

Bent u aangehouden of wordt u verdacht van betrokkenheid bij een ernstig geweldsdelict? Neem dan gerust contact met ons op. U kunt het contactformulier invullen of ons rechtstreeks bellen. Wij beoordelen uw positie, bewaken uw rechten en staan u bij tijdens het strafrechtelijke onderzoek.